جمعه، مهر ۱۹، ۱۳۸۷

ارسال فصلنامه علمی - خبری انجمن علمی اپتومتری ایران


مجله اپتومتری


شماره 20 و 21 فصلنامه علمی - خبری انجمن علمی اپتومتری ایران منتشر و برای همکاران اپتومتریست که عضو انجمن علمی اپتومتری ایران میباشند ارسال شد.
"فرهنگ اپتومتريست بودن 3 "

شناخت جايگاه جهاني اپتومتري:
در حال حاضر در كشورهاي پيشرفته جهان تعداد اپتومتريستها و نشريات اپتومتري بیش از تعداد چشم پزشكان و نشريات چشم پزشكي مي باشد. از طرف ديگر در كشورهاي پيشرفته اي همچون آمريكا، اپتومتريستها حق تجويز دارو را نيز دارند. تعداد كنگره هاي ساليانه ااپتومتري در آمريكا و كانادا بيش از دو برابر كنگره هاي چشم پزشكي مي باشند.
در آمريكا و كانادا در تعريف اپتومتري واژه دارودرماني و درمان به وضوح ذكر مي گردد و البته بايستي در نقد بهبود جايگاه اپتومتري در كشورهاي پيشرفته، سابقه طولاني رشته را نيز در نظر گرفت. اپتومتري در كشورهاي پيشرفته در حدود 120 سال سابقه و تاريخ دارد. يعني قبل از جنگ جهاني دوم مقطع دكتراي اپتومتري در آمريكا، فارغ التحصيلان فراواني داشت و همين سابقه طولاني باعث مسير تعالي اپتومتري شده است.
همچنين نظر به وجود مقطع PHD در رشته اپتومتري، اين مقطع باعث تحقيقات فراوان درعلوم بنياني و علوم وابسته به آن گرديده است كه اين تحقيقات يكي از مهمترين امتيازات ويژه اپتومتري
مي باشد.
در رشته چشم پزشكي به دليل اشتغال اساتيد چشم پزشك به جراحي و پاتولوژي چشم، فرصت تحقيقات طولاني مدت 5-4 ساله در مورد يك موضوع وجود ندارد درحاليكه در PHD اپتومتري، هر اپتومتريست بايستي 5-4 سال بر روي يك موضوع علمي مربوط به چشم و بينايي تحقيق نمايد كه اين امتياز ويژه تحقيقي، باعث پويايي علم و حركت رو به رشد آن در زمينه ها و افقهاي جديدتر شده است. از طرف ديگر اپتومتري رشته اي مي باشد كه فارغ التحصيلان ساير رشته هاي علمي، مي توانند در رشته اپتومتري آغاز به تحصيل مجدد و تحقيقات علمي نمايند. اكثر دانشجويان مقاطع دكترای اپتومتری OD) و PHD) كساني مي باشند كه قبلاً فارغ التحصيلان آكادميك ساير رشته هاي دانشگاهي بوده اند و همين رشته هاي وابسته به هم، باعث بروز انقلاب تحقيقاتي در رشته علمي اپتومتري گشته اند.
ادامه تحصيل فارغ التحصيلان رياضي، شيمي، فيزيك، بيوشيمي، بيولوژي، فيزيك پزشكي، فيزيولوژي، آناتومي و رشته هاي فني مانند مهندسي مكانيك، مهندسي نفت و ...در اپتومتری، باعث شده است كه در تحقيقات علوم اپتومتري از مباني علمي ساير رشته ها و نتايج آزمايشگاهي آنها، جهت بررسي عملكردهای قسمت هاي مختلف سيستم بينائي از چشم تا مغز و نيز تجهیزات پزشكي مرتبط با چشم و بينايي استفاده شود.
حاصل اين امتياز ويژه رشته اپتومتري، اين است كه هم اكنون علوم مهمي مانند:
Low Vision, Eye imaging,Nouro Vision Science, Contact Lens و ... پيشرفتهاي اخير خود را مديون رشته اپتومتري مي دانند.
آمريكا، كاناداد، استراليا و انگليس در اين دو زمينه مراكز تحقيقاتي آكادميك و تمركز علمي وسيعي دارند كه نتايج اين تحقيقات، تصور علوم پزشكي بدون اپتومتري را غير ممكن ساخته است.
در بعد باليني نيز اپتومتريستهاي جهان بار بسيار سنگيني از معاينات چشم، تشخيص بيماريها، درمان بيماريها( در بعضي كشورهاي پيشرفته)، تجويز عينك و لنز تماسي، ساخت وارائه عينك طبي، انجام امور پاراكلينيكي و ... را بر عهده دارند كه مي توان گفت در هر كشوري كه اپتومتري در آن كشور تقويت شده باشد وضعيت بينائي و سلامت چشم آن كشور به استانداردهاي جهاني نزديك تر است. چنانچه مي دانيم در جهان كنوني دانش، علم Contact Lens به كمك رشته اپتومتري پيشرفتهاي فراواني كرده است بطوريكه هم اكنون اين رشته انحصاراً افقهاي پيشرفت خود را در توجهات رشته اپتومتري ميسر مي داند.
همه اين پيشرفتها مديون يك برنامه ريزي و حركت استراتژيك طولاني مدت در كميت و كيفيت تربيت اپتومتريستها در كشورهاي پيشرفته مي باشند. مقاطع تكميلي اپتومتري باعث پيشرفتهاي اخير شده است و اين چيزيست كه بايستي در كشور ايران به آن توجه شود.

شناخت جايگاه اپتومتري در ايران:
اپتومتري در ايران با بيش از 33 سال سابقه هنوز هم رشته جواني محسوب مي شود كه بايستي رو به جايگاه جهاني حركت نمايد. در كشور ايران چهار دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي، ايران، مشهد و زاهدان اپتومتريست تربيت مي نمايند كه البته احتمالاً شعبات بين المللي قشم نيز در آينده وارد اين چرخه خواهند شد .
اپتومتري در ايران به دليل تعداد بالاي اساتيد OD و PHD ونيز چهار مركز دانشگاهي اپتومتري و نيز تعداد فارغ التحصيلان در حدود 1600 نفر و تعداد حدود 120 نفر دانشجوي در حال فارغ التحصيل در هر سال و نقش ارزنده اپتومتري در سلامت بینائی آحاد جامعه ،بدون شک قدرت اول اپتومتری خاورمیانه محسوب میشود وکشورهای منطقه از نظر کمیت و کیفیت در رشته اپتومتری ، قابل مقايسه با كشور ايران نمي باشند.
البته عوامل ديگري نيز وجود دارند كه باعث اين مقام اول در منطقه شده است، مانند جايگاه مناسب و پيشرفته چشم پزشكي ايران در سطح جهان ، وجود عينك سازي پيشرفته ، وسيع و سيستم عينك سازي با سابقه كه دو رشته چشم پزشكي و عينك سازي، خود به خود باعث تقويت اپتومتري نیز در اين سه گانه اپتومتريست، چشم پزشك و عينك ساز شده اند.
ساخت و ارائه عينك طبي:
هم اكنون بار اصلي تجويز عينك و لنز در كشور ايران بر عهده اپتومتريستها مي باشد و طرحهاي ملي مانند طرح پيشگيري از تنبلي چشم - سالهاست در حال انجام میباشد- و طرح 2020 - بايستي به زودي در كشور پياده گردد - كاملاً با محوريت اپتومتريستها عملي مي باشند.
اپتومتريستها به دليل تحصيل واحدهاي علمي نظري و علمي بيشتر در زمينه تعيين و تجويز صحيح نمره عينك، تجويز علمي لنز تماسي و عينك سازي علمي و آكادميك، صحيح ترين و علمي ترين خدمات پزشكي در اين زمينه ها را به بيماران كشور ارائه مي دهند و پرواضح است كه نظر به شيوع بالاي عيوب انكساري و استفاده از عينك، آكادميك بودن سرويس پزشكي در اين زمينه بوسيله اپتومتريستها، مايه افتخار كشور ايران در عرصه تجويز و ساخت عينك طبي همانند استاندارد كشورهاي پيشرفته شده است.
چنانچه مي دانيم در تمامي كشورهاي پيشرفته، ساخت و ارائه عينك طبي بر اساس علوم بينائي از وظايف اصلي و مهم اپتومتريستها مي باشد و تقريباً در اكثر كشورهاي پيشرفته جهان، تمامي نهادهاي قانوني، اشخاص علمي، اصناف NGO هم راي اين عقيده هستند كه ساخت و ارائه عينك توسط اپتومتريست، اِعمال علوم بينائي و فيزيولوژي اپتيك(بجاي اپتيك تنها) در ساخت عينك طبي را ميسر ساخته است.
به دليل محتواي تحصيلي رشته اپتومتري، هر اپتومتريست مي تواند به صحيح ترين و عملي ترين شكل ممكن بيمار را از عواقب استفاده از عينك غير صحيح و غير علمي باز دارد.
اين بحث خصوصاً در عينك اطفال، افراد كم بينا، مشاغل خاص و اشخاص داراي انحراف چشمي، نمودِ بيشتري مي يابد زيرا كه ساخت و ارائه عينك طبي در اين افراد تنها بوسيله علم اپتيك، ناقص خواهد بود و نياز به " فيزيولوژي اپتيك" نيز دارد.
تعداد قابل توجهي از بيماران به دليل ساخت و ارائه غلط و غير علمي عينك طبي و آفتابي (از انتخاب فريم تا نصب عدسي و نوع آن ) داراي مشكلات و بيماريهايي مي باشند كه ما همه روزه در مطب ها و كلينيك هاي اپتومتري Symptoms & Signs ، Asthenopia , Eye Strain و ... ناشي از عينكهاي غلط را مشاهده و درمان مي نمائيم.
ارائه و ساخت عينك طبي جزو پروسه درمان است نه جدا از آن. از طرف ديگر نگاهي به كشورهاي پيشرفته براي ما اين نكته را روشن مي نمايند كه چرخه كامل پروسه درماني معاينه چشم، تجويز نمره عينك و ساخت و ارائه عينك طبي در تمامي كشورهاي پيشرفته، بيش از 100 سال است كه جزو حيطه كاري اپتومتريست مي باشد.


تعرفه ويزيت اپتومتري:
مسئله ديگري كه در كشور ايران در رابطه با اپتومتري نياز به بحث دارد مشكل تعرفه ويزيت اپتومتري مي باشد. متأسفانه در كشور ايران، تعرفه ويزيت جامعه علوم پزشكي از تمامي كشورهاي پيشرفته جهان كمتر است.
مسئولين امر، ويزيت اپتومتري را صرفاً بر اساس مدرك آنها ارزيابي مي نمايند و اين در حاليست كه هيچ توجهي به تجهيزات پزشكي گرانقيمت مورد استفاده اپتومتريست ندارند. در يك مطب اپتومتري ساده تجهيزات مورد نياز براي معاينات روتين بيمار بيش از 20 برابر مطب يك پزشك عمومي و داخلي هزينه بر مي دارد.
از طرف ديگر چنانچه وزارت بهداشت و درمان كشور قصد دارد سرويس پزشكي كشور به استانداردهاي جهاني برسد، بايستي در نظر بگيرد كه مطب اپتومتري نياز به Slit Lamp ، Tonometer ، َAutoRefractometer ، Lensometer ، Chart Projector، Colot Test، Stereopsis Test،Set Soft and Hard Contact Lens Trail، Retinoscope، Direct Ophthalmoscope ، InDirect Ophthalmoscope ، Prism Bar، Keratometer ،…دارد و نيز در كنار اينها لوازم مصرفي مانند كاغذ فلوروسين، كاغذ تست شیرمر ، قطره هاي مختلف معاينه مانند سيكلوژيل ، تتراكائين، تروپيكاميد، فنيل آفرين و ... جهت کاربرد روتين براي هر بيمار دارند. از طرف ديگر اكثر بيماران مطب اپتومتري 2 يا 3 مرحله معاينه دارند، يعني يكبار معاينه روتين و سپس معاينه با قطره جهت CycloRefraction و يا فوندوسكوپي وسپس Subjective Ref. كه بابت 3 مرحله معاينه فقط يك ويزيت گرفته مي شود. اين در حالي است كه عوارض، ماليات و عدم وجود قراردادهاي بيمه هاي پزشكي را نيز بايستي در نظر گرفت. شرايط مذكور حداقل امكانات، وسايل و معاينات لازم در يك مطب اپتومتري مي باشند در حاليكه كشور ايران تعرفه اي را به اپتومتريستها اختصاص داده است كه در حد يك رتينوسكوپ دستي، يك جعبه عينك چيني و يك كاغذ ديواري چارت دید است و هزينه كردن بيشتر از اين در مطب اپتومتري هيچ گونه توجيه اقتصادي ندارد و اپتومتريست بهتر است به جاي يك مطب استاندارد، هزينه سرمايه گذاري در خريد تجهيزات را ،در بانك گذاشته و سود آن را برداشت نمايد.
مهاجرت و فرار مغزها:
رتبه اي كه در كنكور سراسري براي ورود به رشته كارشناسي اپتومتري در كشور ايران لازم است رتبه زير هزار مي باشد. اين در حالي است كه بيش از يك ميليون شركت كننده در كنكور وجود دارد و رقابت وحشتناكي نيز در عرصه كنكور وجود دارد. شخصي كه در چنين رقابت مشكلي، رتبه زير هزار مي آورد قطعاً از اقشار داراي هوش و علم بالا مي باشد و چنين شخصي قطعاً براي هر كشوري يك نيروي انساني نقش آفرين موثر و عامل پيشرفت محسوب مي شود.
در كشور ايران با مشكلاتي كه در پيش روي اپتومتريستها قرار مي گيرد تنها تصميم منطقي كه اپتومتريست مي تواند براي ادامه مسير اپتومتري خود بگيرد، مهاجرت به كشورهاي پيشرفته است. زيرا كه در تمامي كشورهاي پيشرفته، اپتومتريست با بهترين شرايط زندگي علمي و حرفه اي
مي تواند هم به حرفه خود بپردازد و هم ادامه تحصيل دهد.
در كشور امريكا، كانادا، استراليا و انگليس بيش از 100 سال است كه تكليف اپتومتري، چشم پزشكي و عينك سازي با همديگر مشخص شده است .
براي كسيكه در كشور ايران در رقابت مشكل كنكور رتبه زير هزار مي آورد و در رشته اپتومتري در بهترين دانشگاههاي علوم پزشكي كشور تحصيل كرده و فارغ التحصيل مي شود، نظر به هوش و استعداد علمي بالاي چنين فردي، كه جزو مغزهاي علمي و فكري كشور محسوب مي شود ،
مهاجرت به خارج، جايگزيني در كشورهاي پيشرفته، ادامه حرفه اپتومتري در آنجا و ادامه تحصيل در مقاطع تكميلي اپتومتري امري ميسر و راحت مي باشد.
اين در حاليست كه نمود عيني اين جريان را در كشور شاهديم. تعداد بسيار زيادي از اپتومتريستهاي علمي و با استعداد كشور ايران در طي اين چند سال به خارج مهاجرت كرده اند و ديگر باز نگشته اند و لازم به ذكر است كه تمامي آنها در خارج پيشرفت حرفه اي و ادامه تحصيلي داده و در بهترين مقاطع علمي اپتومتري در برترين مراكز علمي، دانشگاهي و تحقيقاتي كشورهاي پيشرفته، به زندگي حرفه اي خويش ادامه مي دهند. چه كساني مسئول فر ار مغزهاي اپتومتري كشور مي باشند؟!
عواقب معنوي و مادي مهاجرت اپتومتريستها به خارج از كشور بيشتر از آنست كه در ذهن كوته انديشان قابل تصور باشد.
هر اپتومتريستي كه به خارج مهاجرت (فرار)‌مي كند مي تواند يك شهرستان را بطور كامل تحت پوشش سلامت بينائي قرار دهد.
PhD اپتومتري در ايران:
در كشور ايران با 1600 اپتومتريست فارغ التحصيل و سالي 120 اپتومتريست در حال فارغ التحصيل، آيا نياز به مقطع PHD حس نمي شود؟!
هم اكنون دانشگاه علوم پزشكي مشهد كه از دانشگاه هاي معتبر و قوي علمي كشور مي باشد و داراي يكي از بهترين دپارتمانهاي اپتومتري با اساتيد و هيئت علمي داراي مقاطع
Post Graduate است ،آمادگی کامل جهت راه اندازی مقطع دکترای اپتومتری را دارد.
چنانچه مقطع PHD در ايران وجود داشته باشد، ارتقاء كيفي سطح علمي اپتومتريستهاي كشور و بهبود نظام سلامت بينايي كشور حاصل خواهد گشت و بي شك ارتقاء علم از طريق مقاطع تكميلي اپتومتري و استعداد علمي بالاي اپتومتريستهاي ايراني باعث پيوستن اپتومتري ايران به كلوپ اپتومتري پيشرفته كشورهاي علمي جهان خواهد شد.
برخي از فوايد بسط و راه اندازي بيشتر مقاطع تكميلي كارشناسي ارشد و PHD اپتومتري در كشور عبارتند از:
1- بهبود نظام آموزشي دانشگاهها و ارتقاء سطح علمي هيئت علمي دپارتمانهاي اپتومتري و بهينه سازي كيفي آموزشي و تربيت اپتومتريست.
2- رواج فرهنگ تحقيق و راه اندازي مراكز تحقيقاتي اپتومتري در كشور .
3- ارتقاء سرويس پزشكي سلامت بينائي به افراد جامعه .
4- جلوگيري از فرار مغزها و مهاجرت تحصيل كرده هاي اپتومتري .
5- رسيدن به استانداردهاي جهاني آموزش اپتومتريست.
6- پيوستن به كشورهاي پيشرفته اپتومتري با مقاطع تحصيلي تكميلي و حضور در مجامع و محافل علمي اپتومتري جهان .
7- استفاده از هوش و استعداد اپتومتريستهاي كشور در مراحل بالاتر و مدارج تكميلي به نفع كشور .
8- راه اندازي مراكز آموزشي و درماني اپتومتري بوسيله ايران در كشورهاي ضعيف منطقه خاورميانه مانند كشورهاي تازه استقلال يافته شوروي سابق و افغانستان،‌ سوريه،عراق و ... و نفوذ علمي،‌ سياسي و مالي در آنها .
9- ارتقاء سطح تحصيلات و علم در جامعه زيرا كه ارتقاء علم افراد جامعه، خود شاخص پيشرفت كشور در سطح جهان مي باشد.
10-تمايل بيشتر بيمه هاي كشور به داشتن قرارداد پزشكي بابت خدمات اپتومتري.
11-تمايل بيشتر اساتيد اپتومتري جهت تدريس در مقاطع تكميلي زيرا كه بسياري از اساتيد علمي قوي و برتر كشور هيچ تمايلي به آموزش در مقطع كارشناسي ندارند و بيشتر آموزش و تحقيق در سطوح بالاتر علمي و دانشگاهي را ترجيح مي دهند.
دليل اين امر اين است كه آموزش در مقاطع تحصيلي تكميلي باعث ارتقاء علم خود اساتيد و نيز راه يابي به نشريات و محافل علمي جهاني را سبب مي شود اما آموزش در مقطع كارشناسي به جز حقوق دولتي و اجر معنوي هيچ فايده اي براي اساتيد ندارد.
12-مقاطع تحصيلات تكميلي اپتومتري باعث بهبود موازنه علمي با چشم پزشكان كشور خواهد شد.
كاهش تفاوت مدارج علمي و از طرفي تقارب سطوح آكادميك، باعث تعادل و تعامل بيشتر بين علم اپتومتريست و علم چشم پزشك خواهد شد كه خود سرمنشا همكاريهاي علمي – تحقيقاتي فراوان و ارزنده اي براي كشور خواهد گشت.
13-اساتيد اپتومتري كشورهاي پيشرفته هيچ تمايلي به حضور در مجامع اپتومتري ايران و ارائه مقاله يا آموزش به كارشناس اپتومتري را ندارند ولي چنانچه مقاطع تكميلي ارشد و دكترا و PHD در ايران ارتقاء كمي و كيفي يابد، قطعاً مي توان در كنگره ها و آموزشها، از اساتيد برتر اپتومتري جهان، دعوت و استفاده نمود.

كنگره ، همايش و سمپوزيوم:
هر رشته علمي قدرت علم خويش و نتايج آنرا جهت ارتقاء سطح دانش، در كنگره هاي علمي خود متجلي مي نمايد.
نگاهي به اپتومتري كشورهاي پيشرفته نشان مي دهد كه تقريباً هر ماه يك كنگره بين المللي اپتومتري و چندين كنگره كشوري و دانشگاهي در آنها برگزار مي گردد.
تعدد كنگره هاي علمي و كيفيت بالاي آنها باعث جبران هر گونه نقص آموزشي و ارائه دانش تكميلي براي اپتومتريستها مي گردد. اين در حاليست كه هزينه هاي بالاي مسافرت به كشورهاي پيشرفته جهت حضور در كنگره ها و حق ثبت نام بسيار گران آنها، باعث عدم امكان و تمايل به حضور در آن كنگره ها براي اپتومتريستهاي ايران گشته است.
هزينه اجراي يك كنگره علمي استاندارد چيزي درحدود 50 تا 100 ميليون تومان است در حاليكه حق عضويت انجمن علمي اپتومتري ايران براي هر اپتومتريست سالانه پانزده هزار تومان مي باشد و البته خيلي از همكاران آنرا نمي پردازند.يك رشته علمي كه كار آن خدمت رساني علمي به اقشار جامعه مي باشد، نمي تواند از عهده هزينه يك كنگره استاندارد براي خود برآيد. يكي از علل اين امر اين است كه كنگره هاي علمي، نياز به چندين سالن همايش بزرگ، همزمان و كليه خدمات الكترونيكي صوتي – تصويري و ... دارند كه تعداد اين اماكن در ايران كم است و فقط چندين سيستم دولتي چنين مراكز همايشي را در اختيار دارند.
نظر به اينكه در كشور ايران، دولت اهداف اصلي كشور و استراتژي پيشرفت دانش و افقهاي آينده علمي كشور را ترسيم و اجرا مي نمايد و در 90% سيستمهاي مالي كشور دولت يا مستقيم يا غير مستقيم نقش دارد لذا اين انتظار از دولت مي رود كه از طريق وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي، رشته علمي اپتومتري كشور را در رسيدن به جايگاه واقعي خود در جهان علم، هدايت و حمايت نمايد..

مجلات و نشريات اپتومتري:
" العِلمُ صِيدٌ وَ الكِتابَه قِيدٌ". نشريات و مجلات علمي به مفهوم واقعي اين حديث ائمه، علم را كه همانند صيدي در حال فرار است به قيد تحرير در آورده و آنرا حفظ مي نمايند. نشريات علمي از فنا شدن علم ممانعت بعمل آورده و باعث نشر علم و استفاده ديگران از علم مي شوند.
هم اكنون در سطح جهان نشريات و مجلات اپتومتري پيشرفته و مطابق استانداردهاي علمي جهانِ دانش، 2 برابر مجلات چشم پزشكي مي باشند وليكن حتي يك مجله علمي استاندارد، معتبر و به روز اپتومتري در كشور ايران به طور منظم و در بين اپتومتريستها و حتي در كتابخانه هاي دانشگاههاي كشور توزيع يا وارد نمي شود. يعني از حدود 250 نشريه معتبر اپتومتري در سطح جهان يك عدد هم به طور منظم و به روز در ايران ديده نمي شود!
هيچ كدام از دانشگاههاي علوم پزشكي كشورمان مجلات اپتومتري معتبر را به روز وارد كتابخانه هاي كشور نمي نمايند! .
مسئولین وزارت بهداشت و اساتید محترم و مدیران دانشگاهی خوب می دانند که در سند چشم انداز بیست ساله، حمایت های معنوی و مادی دولت صرفاً شامل مقاطع دکترا و کارشناسی ارشد می باشد و رشته کارشناسی جایگاهی در این سند چشم انداز ندارد،
از طرف دیگر بر طبق سند چشم انداز، راه اندازی مقاطع تکمیلی دانشگاهی از ابزارهای رسیدن به قدرت علمی، در سطح منطقه می باشد و لازمه پیشرفت علمی، تحقیق است در حالیکه تحقیق در علوم آکادمیک، صرفاً از مقطع کارشناسی ارشد ، دکترا و PHD آغاز می شود.
اپتومتری ایران مبتلا به فقر و کمی تعداد کارشناسان ارشد ، دکترا و PHD اپتومتری می باشد و صرفاً زمانی می تواند در سند چشم انداز توسعه، جایگاه واقعی اپتومتری را نمایش دهد که با افزایش مقطع کارشناسی ارشد و راه اندازی PHD اپتومتری در داخل کشور، مسیر نیل به این هدف را تسهیل و مهیا نماید.
.
اپتومتریست فرشاد عسگری زاده
سردبیر مجله و عضو هیئت مدیره انجمن علمی اپتومتری ایران

هیچ نظری موجود نیست: